Trang chủ / Chi tiết bài viết

Phác thảo đôi nét về quá trình hình thành làng Hành Thiện  (Chủ nhật | 20/01/2013 )

Các làng xã ở đồng bằng Bắc Bộ thường hình thành một cách tự phát., nên thường khá lộn xộn. Vậy bằng cách nào người Hành Thiện thực hiện được quy hoạch xây dựng làng thành 14 giong(xóm) thẳng tắp và mỗi thổ cư chỉ nhất định là 1 sào, 5 miếng và 1 ao mà thôi?



H1: Bản đồ cổ của làng trong "Hành Thiện Xã Chí"
 

Để trả lời câu hỏi này chúng tôi đã nghiên cứu những tấm bản đồ cổ làng Hành Thiện trong Hành Thiên xã chí được công bố trên hanhthien.net và đã phát hiện ra điểm quan trọng: Làng Hành Thiện  trước khi được uốn nắn cho nó giống hình con cá chép hơn thì mảnh đất ấy đã đươc phân chia ra thành từng dải đất theo hang lối thẳng tắp, rõ ràng  (Xem H1 đối chiếu với H2 ). Từ đây chúng tôi đoán định rằng:
 
1/ Trước khị làng Hành Thiện thực sự hình thành thì mảnh đất ấy là một”ấp” (trang ) do khẩn hoang đất bồi  ven song mà thành, sau đó được phân chia cho người khai khẩn.
 
2/ Các lằn ranh phân chia đất đai khai khẩn đó sau này chính  là các đường giong (xóm ) sau này. Người dân theo sự phân chia đó mà xây dựng nhà cửa, hình thành các xóm  không xây cất tùy tiện.
 
Các đoán định trên đây chính là câu trả lời cho câu hỏi đã nêu ra ở đầu bài viết.
 
Đến đây, câu hỏi thứ hai được đăt ra là cái trang ấp ấy  hình thành trong khoảng thời gian nào ?
 
Cứ theo kết quả nghiên cứu của các nhà khoa  hoc trường Đại hoc Xây dưng Hà Nội về diễn biến của các cửa song vùng đông bằng Bắc Bộ * thì vào khoảng thế kỷ 10, đường bờ biển đi qua chỗ mà chúng tôi xác định trên bản đồ là thị trấn Cổ Lễ (Xuân Trường). Như thế lúc bấy giờ phần lớn huyện Xuân Trường trong đó có Hành Thiện vẫn còn chìm trong biển nông. Đến khoảng thế kỷ 15, do phú sa bồi đắp và do biển rút,  nơi mạnh nhât, biển lùi xa tới 40m/năm, nên đường bờ biển đi qua chỗ mà chúng tôi xác định trên bản đồ là làng Ngô Đồng (Giao Thủy ) .Từ bản đồ này, chúng tôi xác định  rằng miền đất  thuộc Xuân Trường (trong đó có Hành Thiện ) đã nổi lên và là một miền đất trù phú,cây cối tươi tốt từ cuối thế kỷ 12,đầu thế kỷ 13 (đời Trần). Điều này phù hợp với truyền thuyết về đời Trần.
 
Vậy Hành Cung trang đã tồn tại dưới thời Trần và kéo dài khá lâu về sau.
 
Theo Hành Thiện xã chí của Đặng xuân Viện ** thì đến triều Minh Mạng (thế kỷ 19 ) Hành Cung trang mới được đổi là xã Hành Cung và đến năn Quý mùi, niên hiệu Minh Mạng thứ 4 (1823 ) mới đổi là xã Hành Thiện.
 
Như vậy Hành Cung trang tồn tại tới 5,6 trăm năm . Quá trình này cũng là  quá trình tụ cư của người dân tứ xứ về mảnh đất này  làm ăn sinh sống,xây cất nhà cửa nương theo các lằn ranh đất đai đã có tư trước nay đang dần dần hình thành đường giong (xóm ). Sự gach ngói hóa diễn ra qua thời gian và làng xã theo kiểu hiện đại được hình thành dần dần.
 
Một câu hỏi nữa được đặt ra là: Từ  khi nào  đường xá,cầu cống được xây cất bằng gạch đá? Hành Thiện xã chí của cụ Đặng Xuân Viện ** cho biết:
 
1/ Các cây cầu gỗ, mô gạch đá đươc xây dựng rải rác trong các năm 1863,1868,1922…
 
2/ Đường làng tứ đầu làng đến chợ được lát đá, gạch từ nắm 1909.
 
3/ Đường từ đầu làng lên chùa được lát gạch mấy năm sau. Đường các giong xóm cũng được lát  gach hat đá phiến trong những năm này.
 
4/ Chợ Hành Thiện được xây dựng bằng gạch ngói trong năm 1930-31.
 
5/ Đướng cái quanh làng và cả đường quanh Xóm Trong được xây dựng từ năm 1941…
 


H2: Bản đồ về ruộng đất của làng trong Hành Thiện Xã Chí

 
Như vậy quá trình đô thị hóa của làng Hành Thiện là một quá trình lâu dài, nhưng tập trung chủ yếu từ cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20.
                                                      
Vấn đề xác định quá trình hình thành làng Hành Thiện trên phương diện nó là một thị tứ kiểu hiện đại là một vấn đề vô cùng khó khăn. Không có những tài liệu trực tiếp về vấn đề  này mà chỉ là những tài liệu gián tiếp. Chúng tôi mạnh dạn nêu lên  những đoán định của chung tôi Chắc hẳn có nhiều khiếm khuyết. Mong  đươc các bậc cao minh chỉ giáo thêm...
                                                                                             
 
 NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG KỶ NIỆM 190 NĂM  THÀNH LẬP LÀNG HÀNH THIỆN (1823-2013 )       

Nguồn: hanhthien.net
Người gửi: TS Đặng Dức Thi.



Tin Bài khác

Liên kết

Nét tổng quan về làng Hành ThiệnGửi bài viết, tài liệuFacebook làng Hành Thiện

Đăng ký nhận tin

Thiet ke web ha noi, thiet ke logo ha noi