Trang chủ / Chi tiết bài viết

Làng Hành Thiện – một thị tứ kiểu hiện đại  (Thứ tư | 19/12/2012 )

Rất hứng thú với nhận xét trên đây của Prierre Gourou, bài viết này cố gắng làm nổi rõ lên cái nổi trội này của Hành Thiện như là một cách để giới thiệu làng Hành Thiện với bạn đọc.

Prierre Gourou, nhà sử học Pháp, trong tác phẩm Người nông dân châu thổ Bắc kỳ, xuất bản năm 1936, đã có nhận xét rất có lý rằng: “ Hành Thiện thực sự là một thị trấn nhỏ, có nhiều nhà bằng gạch theo kiểu hiện đại. Nhiều gia đình sung túc sống ở đó, là những địa chủ và sống bằng lợi tức, đất đai có một phần ở ven biển (1)

            Rất hứng thú với nhận xét trên đây của Prierre Gourou, bài viết này cố gắng làm nổi rõ lên cái nổi trội này của Hành Thiện như là một cách để giới thiệu làng Hành Thiện với bạn đọc.

1)     Làng Hành Thiện được hình thành, không phải tự phát mà theo quy hoạch định trước:

Kết cấu của các làng xá ở đồng bằng Bắc Bộ đều được hình thành một cách tự phát. Làng Hành Thiện thì khác. Nó được hình thành theo một quy hoạch định trước.

a)  Làng Hành Thiện có hình dạng khá giống một con cá chép. Có thể đó chỉ là một ngẫu nhiên, nhưng hẳn là đã có một sự uốn nắn con đường và dòng sông con bao quanh làng để cho nó thật giống hình con cá chép. Chính do đảo sông, uốn nắn dòng sông mà một phần đất của làng bị tách ra và hình thành ra Làng Trong ( Xóm Trong ). Từ đó làng Ngoài, làng Trong cách nhau bởi con sông con. Để thực hiện được quy hoạch này hẳn là đã có sự nhất trí cao, quyết tâm lớn và tổ chức chỉ đạo chặt chẽ.

b)  Một nội dung quan trọng của quy hoạch hình thành làng Hành Thiện là quy hoạch thổ cư cho dân làng.

Dân làng Ngoài được phân chia thành 14 xóm chạy ngang từ bụng ra lưng hình con chép tựa như cắt con cá ra thành từng khúc vậy. (Sẽ nói kỹ hơn ở phần sau.) . Điểm đáng lưu ý là mỗi thổ cư được quy định là 1 sào 5 miếng đất và ao. (2)

Quy hoạch như thế là rất cụ thể và chặt chẽ.

c)  Ngoài ra việc cho xây dựng tới 7 cây cầu để nối liền làng Ngoài với làng Trong và với các làng xã bên cạnh…việc xây đình làng ở chổ được coi là bụng cá, việc chọn chổ lập chợ ở cuối làng ( chợ chính), chổ ngã ba tiếp giáp với làng xã bên cạnh cũng là những bằng chứng cho thấy có một quy hoạch hẳn hoi.

Rõ ràng là kết cấu làng Hành Thiện được hình thành theo một quy hoạch định trước, một quy hoạch cụ thể và hoàn chỉnh. Đó là một tiêu chí để Hành Thiện xứng đáng là một thị tứ kiểu hiện đại.

2)     Đường phố Hành Thiện

Làng Hành Thiện đã không được bao bọc bởi lũy tre làng như những làng xã khác của đồng bằng Bắc Bộ. Mà được bao quanh bởi một con đường chạy song song với con sông con. Con đường chạy  dọc theo bụng cá được coi là đường mặt trước, còn con đường chạy dọc  theo sống lưng cá là con đường mặt sau. Con đường mặt trước đoạn từ xóm 1 đến  xóm 14 được lát gạch. Đây chính là đường phố Hành Thiện là vì các lẽ sau đây:

a)     Đường đi rộng rãi, thẳng, lát gạch hoặc đổ tam hợp

b)       Nhà cửa tuy chỉ nằm một bên đường nhưng liền kề nhau, phần lớn là nhà gạch ngói, cửa chính mở ra mặt đường ( có thể mở cửa hàng để buôn bán chứ không phải chỉ để ở).

c)       Thực tế là có nhiều cửa hàng buôn bán lẻ các loại hàng hóa tiêu dùng hàng ngày với các sản phẩm thủ công như vải vóc, bánh kẹo, hàng tạp hóa, các quán ăn…..và các dịch vụ khác như may vá, hớt tóc…Có một con đường phố buôn bán trao đổi như trên, Hành Thiện xứng đáng là một Thị Tứ kiểu hiện đại.

3)     Làng Hành Thiện gồm 14 xóm, mà mỗi xóm đều có nét tương tự như một đường phố.

a)     Mỗi xóm là một con đường thẳng chạy ngang thân làng. Lát gạch hoặc đá phiến còn nhà cửa thì ở hai bên đường tựa như bên số lẻ bên số chẳn vậy.

b)     Mỗi xóm đều có hai cổng xây gạch ( đằng trước và đằng sau) và lại có điểm canh khiến cho mỗi xóm như một thôn đóng kín tương đối, không khác các phường ở đô thị là mấy.

Với 14 xóm được thiết kế như trên, thực sự là một nét đặc sắc của làng Hành Thiện. Chính ở chổ này, nó đã khác nhiều so với các làng quê cổ truyền ở đồng bằng Bắc Bộ và thể hiện rõ nét đô thị hóa.

 

4)     Nhiều nhà cửa được xây dựng theo kiểu nhà hiện đại

Ở Hành Thiện có 3 kiểu nhà cửa:

a)     Nhà tranh nhưng có những công trình bằng gạch: sân gạch, tường gạch, bể nước…

b)     Nhà tường gạch mái ngói với cột gỗ.

c)     Nhà ngói tường gạch hoàn toàn, không cột.

Khá  nhiều nhà kiểu thứ ba ( ở cả ngoài đường phố cũng như trong các xóm) . và đó chính là loại nhà mà Prierre Gourou đã dựa vào đó để nói rằng Hành Thiện là một thứ tự theo kiểu hiện đại.

5)     Đường đi lối lại thông suốt tiện lợi

a)     Từ đầu làng đến cuối làng hoặc từ cuối làng lên đầu làng, mặt trước hay mặt sau đều là đường gạch hoặc đổ tam hợp, rộng rãi, thông suốt. Đó là đường bộ. Nếu muốn đi đường thủy thì có sông con chạy quanh cả đằng trước lẫn đằng sau làng.

b)     Muốn đi từ mặt trước ra mặt sau làng thì có tới 14 đường xóm thẳng tắp lát đá phiến hoặc gạch.

c)     Với 7 cầu xây, bắc ngang qua sông con thuận tiện cho đi lại giữa làng Ngoài và làng Trong cũng như với các vùng xung quanh làng.

Đường đi lối lại ngược xuôi thông suốt, lưu thông thuận tiện, đó cũng là một tiêu chí quan trọng của một thị tứ kiểu hiện đại.

6)     Hành Thiện – một trung tâm giao thương của khu vực:

Vai trò là một trung tâm giao thương của khu vực của làng Hành Thiện được tạo nên bởi ba hoạt động sau đây:

a)     Buôn bán ở đường phố Hành Thiện:

Đặc biệt ở đoạn xóm 10 đến xóm 14 và song song với nó là đường phố Ngọc Tiên tạo thành hai bên đường phố buôn bán và sản xuất sầm uất, trên bến dười thuyền.

b)     Buôn bán ở chợ

Hành Thiện có 2 chợ. Chợ chính bao gồm nhiều lồng chợ xây bằng gạch ngói rộng rãi khang trang. Ở đây, không phải chỉ có những hang hóa thủ công và nông sản của làng mà còn có nguồn hàng đa dạng từ thành phố Nam Định chuyễn về với không ít các loại hàng hóa cao cấp. Chợ chính lại nằm ở ngã ba đường, tiếp giáp với các làng xã chung quanh nên Hành Thiện trở nên một trung tâm giao thương của khu vực.

c)     Buôn chuyến

Hành Thiện cũng không ít những người làm nghề buôn chuyến. Chợ Hành Thiện là chợ họp hàng ngày. Trong khi đó chợ của các làng xã lân cận lại là chợ họp từng phiên. Đó là thuận lợi rất lớn cho những người buôn chuyến của Hành Thiện, mang hàng hóa từ Hành Thiện  đi và cất hàng từ các chợ phiên mang về. Nhờ vậy chợ búa Hành Thiện luôn sầm uất và Hành Thiện thật sự là một trung tâm giao thương của khu vực.

Những biểu hiện trên đây của Hành Thiện chứng tỏ rằng Hành Thiện thực sự là một thị tứ kiểu hiện đại. Như vì sao Hành Thiện lại có được đặc trưng ấy?

Vì Hành Thiện là nơi hội tụ nhiều tinh hoa của nhiều địa phương nên Hành Thiện là đất học từ đó mà quan chức nhiều, công chức lắm, nhiều người giàu có, do đó có mãi lực lớn nên Hành Thiện sớm trở thành một thị tứ kiểu hiện đại. Ngược lại, do là một thị tứ kiểu hiện đại nó lại tạo ra những điều kiện thuận lợi để bồi đắp thêm cho truyền thống “ đất học” của làng.

 

Chú thích:

(1) Prierre Gourou- Người nông dân châu thổ Bắc Kỳ. NXB Trẻ TP.HCM. 2003 – trang 154.

(2) Đặng Xuân Viện . Hành Thiện xã chí. Trích trong Hành Thiện xã chí do Hành Thiện tương tế hội. phát hành tại Gia Định – 1974

                                                                                                                        Tháng 9/2012

                                                                        NGUT.TS Sử học Đặng Đức Thi

                                                                                    ThS. Kinh tế Đặng Đức Văn

 

Nguồn: hanhthien.net
Người gửi: Đặng Đức Thi



Tin Bài khác

Liên kết

Nét tổng quan về làng Hành ThiệnGửi bài viết, tài liệuFacebook làng Hành Thiện

Đăng ký nhận tin

Thiet ke web ha noi, thiet ke logo ha noi