Trang chủ / Chi tiết bài viết

Hành Thiện, đất học Nam Định  (Thứ bẩy | 04/02/2012 )

Làng Hành Thiện (thuộc xã Xuân Hồng, Xuân Trường, Nam Định) vốn là một địa danh nổi tiếng cả nước bởi truyền thống hiếu học và khoa cử, đỗ đạt cao. Câu “Đông Cổ Am, nam Hành Thiện” từ nhiều thế kỷ trước đã mang ý nghĩa đó. Chỉ chưa đến 50 năm (từ 1848 đến 1901) ngôi làng nổi tiếng trên đã có 7 vị đỗ Tiến sĩ và Phó bảng. Trong vòng 400 năm (từ 1522 đến 1915), Hành Thiện còn có 97 nhà nho đỗ Cử nhân, chưa kể 248 vị đỗ Tú tài.

Còn thời Tây học ? Hành Thiện cũng đã có 51 người đỗ Cử nhân và Tú tài. Những nhân vật nổi bật nhất trong giai đoạn này phải nhắc tới ông Nguyễn Thế Truyền. Ông đỗ bằng Cao học khoa học năm 24 tuổi tại Pháp và phải bỏ dở ngày trình bày Luận án Tiến sĩ để tham gia hoạt động cứu nước trong nhóm Ngũ Long (gồm Phan Chu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn Thế Truyền, Nguyễn Ái Quốc, Nguyễn An Ninh). Rồi ông Nguyễn Thế Rục, tốt nghiệp Cao đằng Thương mại bên Pháp, tham gia cách mạng và được sang Nga học Đại học Phương Đông, học tiếp trường Giáo sư Đỏ đầu tiên có người Việt Nam. Chính ông là người cùng Tổng bí thư Trần Phú soạn thảo Luận cương Chính trị năm 1930 của Đảng Cộng sản Đông Dương.

 Kể từ 1955 đến nay, tuy chưa có con số thống kê ở các nước nhưng nếu chỉ tính riêng ở trong nước là chính, Hành Thiện đã có 60 nhà khoa học có học hàm Giáo sư (GS), phó Giáo sư (PGS), trong đó, 35 vị là GS (đều chỉ lấy số tròn vì đợt trao cuối năm 2011 vừa qua, chúng tôi chưa có điều kiện tổng hợp hoàn chỉnh). Ngoài các GS, PGS kể trên, hầu hết đều có học vị Tiến sĩ khoa học (TSKH) hoặc Tiến sĩ (TS) thì người Hành Thiện (không kể những người là con rể, cháu ngoại) còn có trên 120 vị là TSKH và TS nữa. Người Hành Thiện cũng đã có 3 nhà khoa học được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh như GS, AHLĐ Vũ Khiêu, GS Y khoa Đặng Vũ Hỷ, GS, TS, Thầy thuốc nhân dân (TTND) Nguyễn Xuân Thụ. Hành Thiện còn có 2 vị được Nhà nước trao danh hiệu TTND khác nữa là GS, TS Y khoa, AHLLVT Phạm Gia Triệu, GS, TS Y khoa Đặng Đức Trạch. 3 Nhà giáo nhân dân: Ông Đặng Xuân Đỉnh và 2 GS TSKH Nguyễn Xuân Bảo, Nguyễn Xuân Trục cùng hơn hai chục Nhà giáo ưu tú, Thầy thuốc ưu tú. Nếu ở thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, người Hành Thiện được các Vương triều bổ làm quan có tới 4 vị là quan thượng thư (cấp bộ trưởng ngày nay), 8 vị là quan tuần phủ và tổng đốc (ngang cấp chủ tịch tỉnh) thì ở chế độ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày nay, Hành Thiện có 1 vị là cố Tổng bí thư, Chủ tịch nước Trường Chinh , 1 vị là Phó Chủ tịch Quốc hội, 6 vị hàm bộ trưởng hoặc Ủy viên TW Đảng, 6 vị hàm thứ trưởng cùng 10 vị mang quân hàm thiếu tướng hoặc trung tướng.

Người Hành Thiện luôn mang một cốt cách rất đặc trưng, dù ở triều đại nào cũng không bè cánh, không màng hư danh và khảng khái. Điển hình như cụ Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Liên, Tri phủ Nam Sách (Hải Dương). Khi quan Toàn quyền Pháp về kinh lý tại Hải Dương, trong lúc các bậc quan lại đều cúi lạy thì cụ vẫn đứng thẳng người dứt khoát không cúi lạy. Vậy là cụ bị quy tội “Bất bái toàn quyền”, bị huyền chức (tạm đình chỉ công tác) mất 1 năm. Khi triều đình phục chức lại cho cụ, cụ từ chối xin cáo quan về quê mà lòng nhẹ như không. Một vài ví dụ rất hy hữu khác nữa là có giai đoạn, người đứng đầu cả 2 cơ quan khoa học đầu não của đất nước là Viện Khoa học Xã hội Việt Nam và Viện Khoa học Tự nhiên và Công nghệ Việt Nam cùng lúc đều là người Hành Thiện, đó là cố GS Đặng Xuân Kỳ và GS, Viện sĩ Đặng Vũ Minh. Hoặc như ở bệnh viện TW Quân đội 108 hiện nay, có 2 vị thiếu tướng, thầy thuốc ưu tú đều làm phó giám đốc bệnh viện. Đó là GS, TS Nguyễn Việt Tiến và PGS, TS Phạm Hòa Bình. Điều này thật quá hiếm! Khi tìm hiểu về truyền thống hiếu học và đỗ đạt cao của người Hành Thiện, nhiều nhận xét cho rằng truyền thống quý báu đó được xuất phát từ nếp sống có văn hóa của mỗi gia đình, từ sự ganh đua vươn lên của mỗi con người. Họ ganh đua tích cực chứ không hề đố kị ghen ghét nhau. Thấy nhà nọ nghèo hơn nhà mình mà sao con nhà người ta đỗ đạt thành tài, còn con mình lại không? Vậy là lại quyết tâm cho được bằng người. Có những gia đình nghèo ở Hành Thiện phải bắt đom đóm bỏ lọ làm ánh sáng đèn để dùi mài kinh sử. Có biết bao người vợ tảo tần trồng dâu, kéo kén và dệt vải nuôi chồng ăn học. Họ lấy sự chịu thương, chịu khó để thoát nghèo, đúng như tục truyền: “Trai học hành, gái canh cửi”. Có trường hợp như chàng thanh niên Đặng Hữu Nữu nhà nghèo không có tiền đi học đã xin đến nấu cơm phục vụ các bạn từ xa đến trọ học nhà thầy để được ăn, học ké miễn phí, và chàng thanh niên ấy đã đỗ cử nhân năm 19 tuổi… Dần dà, nó trở thành một nếp sống đẹp của người Hành Thiện. Cũng cần nhắc lại một chút cội nguồn của phong trào khuyến học và trách nhiệm tình làng nghĩa xóm của các bận tiền nhân: So với nhiều vùng nông thôn khác của đồng bằng Bắc bộ, Hành Thiện có trường công lập khá sớm (1925). Khi đó, quan Tổng đốc tỉnh Hải Dương tên là Đặng Đức Cường về quê, ông đã nảy ra ý tưởng cùng các vị hương quản đem bán 36 mẫu ruộng, lấy tiền ủng hộ xây Trường sơ học của làng. Rồi bác sĩ Đặng Vũ Lạc khi thành tài đã bỏ tiền ra xin Công sứ Pháp cho xây dựng trường tiểu học Hành Thiện. Ông lạc quyên tiền từ các nhà giàu trong làng rồi mua ruộng, thuê người cày cấy. Khi có thóc thì bán đi lấy tiền trợ cấp cho những học sinh giỏi con nhà nghèo. Nếu không có cách làm này thì có lẽ không thể có những con người như GS, Thiếu tướng Nguyễn Sĩ Quốc, với hàng chục công trình nghiên cứu Y học quân sự phục vụ chiến đấu và được tặng Giải thưởng Nhà nước năm 2000 bởi chàng trai ấy gia đình rất nghèo, người bố làm nghề bán dầu rong ở quê.

Điều thú vị còn ở chỗ, quỹ học bổng này không cho ai hoàn toàn. Ai được nhận, sau này khi nên người sẽ có trách nhiệm hoàn trả lại cho làng. Tiêc rằng, sau cải cách ruộng đất năm 1954, ruộng đất thuộc quỹ khuyến học của Làng đã được chia cho người nghèo. Phải chăng, những nét truyền thống đặc sắc đó đã hun đúc nên một nếp sống văn hóa rất riêng của người Hành Thiện , của hôm qua và hôm nay !. Nếu chỉ thống kê sơ bộ 3 năm gần đây nhất (2009 – 2011), ngôi làng có 6 ngàn nhân khẩu này mỗi năm có từ 50 đến 70 cháu đỗ vào đại học, cao đẳng, tỷ lệ đỗ đạt 70%, có năm lên đến 98%. Nếu như được biết, tính đến 2011, Nhà nước đã phong 1.441 người có học hàm GS, thì con số 35 GS ở một ngôi làng hình con cá chép đẹp như tranh thủy mặc, được bao bọc bởi dòng sông nhỏ chảy ra sông Ninh Cơ, vốn rất nghèo lại đất chật người đông thuộc vùng đồng bằng Bắc bộ như Hành Thiện quả là rất đặc biệt. Thật đúng là mảnh đất địa linh nhân kiệt!

 
 Quốc Phong

Nguồn: Báo Thanh Niên số Xuân Nhâm Thìn 2012
Người gửi: Quốc Phong



Tin Bài khác

Liên kết

Nét tổng quan về làng Hành ThiệnGửi bài viết, tài liệuFacebook làng Hành Thiện

Đăng ký nhận tin

Thiet ke web ha noi, thiet ke logo ha noi