Trang chủ / Chi tiết bài viết

Tục thờ cúng tổ tiên ở làng Hành Thiện  (Thứ bẩy | 25/06/2011 )

hanhthien.net (Làng Hành Thiện) - Người Việt Nam xưa tin tưởng rằng trong thân thể người ta có tinh thần phụ vào, tức là “Linh hồn”. Khi người ta bất tỉnh thì hồn ấy thoát ra khỏi thân thể trong nhất thời, còn khi chết thì hồn ấy lìa xác mà thành ma hay vong hồn. Vong hồn của tổ tiên thường vẫn săn sóc đến con cháu, phù hộ cho con cháu làm ăn khấm khá, báo mộng cho con cháu biết việc nguy hiểm sắp xảy ra để đề phòng… Vì thế con cháu phải tế tự tổ tiên để linh hồn tổ tiên khỏi khổ. Ngoài ra thờ cúng tổ tiên còn có ý nghĩa sâu xa là nhớ ơn sinh thành của tổ tiên và lưu truyền nòi giống mãi về sau.

Tất cả con cháu trong một họ lập ra mộ nhà thờ chung cho cả họ gọi là “Từ Đường Họ” (như từ đường họ Nguyễn, họ Đặng, họ Phạm…) Nhà thờ ấy thờ riêng một thủy tổ và khi tế tự thì lấy các tổ tông biệt chi, biệt phái mà phối hưởng. Mỗi chi lại có nhà thờ riêng của bản chi (gọi là “bản chi từ đường”). Còn nhà gia trưởng phải có bàn thờ để thờ bố mẹ riêng của mỗi gia đình. Trong nhà thờ có đặt “thân chủ” (còn gọi là “bài vị”, “linh vị”, “mộc vị”, “thần vị”) của tổ tiên bốn đời. Khi có con cháu của đời thứ năm mất thì người ta đem chon thần chủ của tổ tiên ngũ đại xuống đất. Riêng ở từ đường họ, thì thần chủ của thủy tổ đề thờ mãi mãi, không bao giờ thay đổi. Thần chủ làm bằng gỗ táo (lấy nghĩa là gỗ táo sống lâu được nghìn năm), dài độ một thước ta, ở giữa đề tên họ, chức tước và hai bên thì đề ngày tháng năm sinh tử của tổ tiên, có hộp vuông che kín và để trong long khám, khi nào cúng tế mới mở ra. Đồ thờ phụng thì đại khái có một bộ đèn nến, lư hương, bình hoa, mâm quỳnh, mâm quỳ, mâm đồng, cỗ đài rượu, đài nước, hộp giầu… bằng đồng, thiếc hoặc gỗ sơn son thếp vàng, thếp bạc. Trên bàn thờ có treo bức hoành biển khắc ba, bốn chữ đại tự và hai bên bàn thờ treo đôi đối liền bằng gỗ sơn thếp hoặc khảm trai. Bàn thờ nhà nghèo cũng có một vài cây đèn nến và cái bình hương bằng đồng hoặc bằng gỗ sơn son, bức hoành biển và đôi đối liễn bằng giấy.
 
Người chủ trì việc tế tự tổ tiên là tộc trưởng ở trong gia tộc (họ) và gia trưởng ở trong gia đình nhỏ. Những ngày phải tế tự là những ngày giỗ và ngày Tết. Mỗi năm cứ đúng ngày kỵ hay ngày húy của mỗi vị tổ tiên thì người gia trưởng làm một vài mâm cỗ hoặc thủ lợn, mâm xôi, hoặc hoa quả bánh trái đặt lên bàn thờ, cùng với cơi giầu, bát nước trong, một hồ rượu và đốt đèn, đốt hương lên mà khấn vái gia tiên. Ngoài những ngày giỗ riêng mỗi vị tiên nhân, còn làm cỗ cùng tế lễ chung cả tổ tiên vào các ngày Tết: Tết Hàn thực (mồng 3 tháng 3 âm lịch), Tết thanh minh (tháng 3), Tết Đoan ngọ (mồng 5 tháng 5), Tết Trung thu (rằm tháng 8), Tết trùng cửu (mồng 9 tháng 9), Tết cơm mới (tháng 9), Tết Thượng nguyên (rằm tháng giêng), Tết Trung nguyên (rằm tháng 7), Tết Hạ nguyên (rằm tháng 10) và bốn ngày Tết Nguyên đán (từ 30 tháng Chạp  đến chiều mồng 3 hoặc sáng mồng 4 tháng Giêng).

 
Ảnh bàn thờ tổ tiên (sưu tầm)

 
Ngoài các ngày giỗ, Tết ra, mỗi khi trong nhà có việc vui mừng như lễ cưới, lễ thọ, ăm mừng thi đậu, khao vọng hay việc buồn như tang lễ, lễ chay, thì cũng đặt lễ đề cáo tổ tiên.
 
Nhà thờ nào cũng có một quyển sổ ghi chép thứ tự các đời và họ tên, chức tước, ngày tháng sinh tử của tổ tiên và người trong họ gọi là “gia phả”. Có gia phả còn ghi chép cả sự nghiệp công trạng của tổ tiên như một quyển sử ký của gia tộc.
 
Để có tiền chi tiêu vào các việc cúng tế, các nhà thờ họ hay chi trước kia thường có rượng kỵ. Đó là hương hỏa của tổ tiên để lại, ruộng đất của người trong họ cúng hay người trong họ góp tiền nhau tậu ruộng đất. Họ nào không có ruộng kỵ thì mỗi kỳ cúng tết phải đóng tiền góp gạo với nhau.
 
Trong gia đình, ngoài sự thờ cúng tổ tiên, người ta còn thờ thần Thổ công (thần bản thổ) và thần Táo quân (thần bếp núc). Phàm những ngày gỗ tết, khi nào cúng bái tổ tiên, người ta cũng có lễ riêng để cúng Thổ công. Ngày 23 tháng Chạp (âm lịch) là ngày lễ “đưa ông Táo lên chầu trời” để báo cáo mọi hoạt động của gia chủ trong năm lên thượng đế. Trong lễ đó, người ta thường mua cá chép để làm ngựa cho Táo quân cưỡi lên trời.



Hành Thiện, làng văn hóa và cách mạng ở đồng bằng sông Hồng
Nhà xuất bản Hà Nội

Nguồn: G.s Đặng Đức An
Người gửi: hanhthien.net



Tin Bài khác

Liên kết

Nét tổng quan về làng Hành ThiệnGửi bài viết, tài liệuFacebook làng Hành Thiện

Đăng ký nhận tin

Thiet ke web ha noi, thiet ke logo ha noi