Trang chủ / Chi tiết bài viết

Hành Thiện và tục để tóc, nhuộm răng  (Thứ bẩy | 25/06/2011 )

hanhthien.net (Làng Hành Thiện) - Tục nhuộm răng là tục cổ xưa của dân tộc Việt, có từ thời các vua Hùng với tục ăn trầu. Sứ thần của nước Văn Lang (giao chỉ) trả lời vua nhà Chu (Trung Quốc) vè tục ăn trầu "Chúng tôi có tục ăn trầu để khử mùi ô uế và nhuộm cho răng đen...".

Tục để tóc
Làng Hành Thiện thời xưa trẻ mới sinh độ một tháng tuổi thì gọt hết tóc cho sạch tóc máu. Sau đó khi tóc hơi dài lại cạo trọc. Đến 3, 4 tháng tuổi trở lên con trai để ít tóc trên đỉnh đầu gọi là cái chỏm (chóp) hay hồng mao, con gái để ít tóc trên thóp hoặc ở sau gáy gọi là cái cun cút (hay cái vá) hoặc ở hai bên góc đầu gọi là hai trái đào. Đến chừng 12, 13 tuổi trở lên thì để tóc, không cạo nữa. Khi tóc dài đàn ông bối tròn một nắm ở sau đầu, rồi đội khăn bịt ngoài, đàn bà cuộn tóc vào trong khăn rồi vấn thành một vòng tròn trên đầu, mà để tóc thòng ra đằng sau, gọi là cái đuôi gà. Ta có câu ngạn ngữ "Cái tóc là góc con người" có nghĩa là phải quan tâm chải chuốt đầu tóc của mình vì nó thể hiện bản tính của con người. Thiếu nữ Việt Nam xưa coi cái đuôi gà là đẹp là thứ trang sức duyên dáng của phụ nữ từng làm mê mệt nhiều chàng trai cho nên có câu ca dao "Một thương tóc bỏ đuôi gà"...


Tục nhuộm răng.
Tục nhuộm răng là một phong tục có từ lâu đời ở nước ta. Trong khi nước ta chưa có bàn chải và thuốc đánh răng như ngày nay thì tục nhuộm răng và ăn trầu để cho chân răng được vững chắc , bớt được sâu răng cũng là một tục hay.

Đàn ông cũng như đàn bà ở làng Hành Thiện xưa hầu hết đều nhộm răng đen. Con trai, con gái chừng mười tuổi trở lên sau khi rụng hết một lượt răng sữa mọc đủ răng khác rồi thì có thể bắt đầu nhuộm răng. Cách nhuộm răng trước hết dùng cánh kiến tán cho nhỏ vắt nước chanh để chỗ kín trong bảy ngày sau đó vào ban đêm trước khi đi ngủ thì phết thuốc ấy lên mảnh lá dừa hoặc lá cau mà ấp vào hai hàm răng. Vì những chất dùng để nhuộm răng là những chất nồng và cay nên môi và lưỡi đều sưng khiến người nhuộm răng phải nhị cơm và đồ ăn cứng chỉ ăn những thứ dễ nuốt như cháo, bún... Đồng thời kiêng nhai đồ cứng cũng để thuốc khỏi phai đi. Sau khi nhuộm răng như thế độ năm bảy hôm răng đỏ già ra màu cánh gián thì bôi thuốc răng đen. Thuốc răng đen làm bằng phèn đen trộn với cánh kiến, chỉ cần nhuộm một hai lần là răng đen kịt lại. Sau đó lấy cái sọ dừa đặt lên trên con dao mà đốt cho chảy nhựa ra rồi lấy nhựa đó phết vào răng cho không phai ra nữa. Đàn ông nhuộm một hai lần rồi thôi, còn đàn bà con gái sau khi nhuộm đi nhuộm lại nhiều lần còn dùng thuốc xỉa để giữ cho răng đen nhánh như hạt na, cho nên bi giờ các cụ mới có câu "Lấy chồng cho đáng tấm chồng, bõ công trang điểm má hồng răng đen" hay "Một thương tóc bỏ đuôi gà, hai thương ăn nói mặn mà có duyên, ba thương má núm đồng tiền , bốn thương răng nhánh hột huyền kém thua"

 


Cô gái nhuộm răng đen, 1915 / Ảnh: Internet

Nhuộm răng đen trong văn hóa người Việt
Khiếu thẩm mỹ của con người cũng tuỳ thuộc theo đặc điểm dân tộc và tuỳ thuộc theo thời đại mà thay đổi. Đối với các dân tộc ở châu Phi hay Ấn Độ thì da càng đen càng đẹp. Nước ta ngày nay, chẳng ai nhuộm răng đen nữa, nhưng ngày xưa "bõ công trang điểm má hồng răng đen". Đến như Phan Kế Bính là một nhà trí thức tiến bộ đầu thế kỷ, chủ trương cải tạo phong tục còn có nhận xét: "Đàn ông răng trắng thì chẳng sao, chớ đàn bà nhà tử tế bây giờ mà răng trắng thì coi khí ngộ một đôi chút. Nhưng lâu dần cũng phải quen mắt, có lẽ quen mắt rồi thì trắng lại đẹp hơn đen nhiều".

Hàm răng đen làm nên vẻ đẹp của người phụ nữ:

Năm quan mua lấy miệng cười
Mười quan chẳng tiếc, tiếc người răng đen.
Hàm răng đen làm nên nỗi nhớ da diết của chàng trai khi xa người yêu:
Nhớ hàng tre thẳng đọt măng
Nhớ cô con gái hàm răng đen huyền.

Tục nhuộm răng đã lỗi thời, nhưng xin giới thiệu cách nhuộm răng cổ truyền của dân tộc ta, để các bạn trẻ được biết: (có thể vận dụng trong ngành mỹ nghệ, kẻ vẽ, nhuộm các chế phẩm bằng xương bằng ngà voi và nhựa).

Trước hết dùng các cánh kiến tán nhỏ, vắt nước chanh để kín 7 ngày, chờ tối đi ngủ phết thuốc ấy vào hai mảnh lá dừa hoặc mo cau rồi ấp vào hai hàm răng. Trong khi nhuộm răng thì phải kiêng nhai. Nhuộm như thế 5, 7 ngày cho răng đỏ già ra màu cánh gián thi bôi thuốc răng đen. Thuốc răng đen làm bằng phèn đen trộn với cánh kiến, nhuộm 1, 2 miếng là đen kịt lại, đoạn lấy cái sọ dừa để con dao mà đốt cho chảy nhựa ra, lấy nhựa ấy phết vào răng cho không phải ra được nữa.

Ngày nay, xã hội hiện đại và tiến bộ hơn nên quan niệm thẩm mỹ cũng khác xưa rất nhiều. Răng đen bây giờ không còn đẹp nữa mà răng phải trắng đều mới là đẹp, bởi "cái răng cái tóc là góc con người". Do đó thế hệ trẻ luôn mong muốn và ước ao một hàm răng trắng. Tục nhuộm răng đen đã không còn nhưng nó vẫn lưu giữ một nét đẹp văn hóa gắn với tục ăn trầu của dân tộc ta.



Đọc tham khảo
:
Tục nhuộm răng đen và cách nhuộm răng của người Việt

Nguồn: GS Đặng Đức An
Người gửi: Vũ Quang Thành



Tin Bài khác

Liên kết

Nét tổng quan về làng Hành ThiệnGửi bài viết, tài liệuFacebook làng Hành Thiện

Đăng ký nhận tin

Thiet ke web ha noi, thiet ke logo ha noi